Unutkanlık ve Davranış Değişiklikleri Sadece Yaşlılığa Bağlanamaz
Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Firdevs Seyfe Şen, yaşlıların yaşadığı unutkanlık, içe kapanma ve davranış değişikliklerinin çoğu zaman yalnızca yaşlanmanın doğal bir sonucu olmadığını vurgulamıştır. Bazı belirtiler, depresyon, bilişsel sorunlar, ilaç yan etkileri veya başka tıbbi problemleriyle ilişkili olabilir.
Uzman, söz konusu durumları ayrıştırmanın önemini şöyle açıklamıştır:
"Yaş ilerledikçe bazı bilgileri daha geç hatırlamak veya zaman zaman bir ismi çıkarmakta zorlanmak çok doğal bir süreçtir. Ancak özellikle dikkat edilmesi gereken durumlar var. Unutkanlık kişinin günlük yaşamını etkilemeye başladıysa erken değerlendirilmesi gerçekten önemlidir."
Belirgin Davranış Değişiklikleri Ciddiye Alınmalı
Aileler sıklıkla, yaşlı aile üyelerinin davranışlarında belirgin değişiklikler gözlemlemektedir. Bunlar arasında sosyal çevreden uzaklaşma, alınganlık artışı, hızlı sinirlenme ve güvensizlik bulunmaktadır. Dr. Şen, bu tür değişiklikleri yalnızca yaşlılığa bağlamanın hatalı olduğunu ifade etmektedir:
"Yaş aldıkça insanın bazı alışkanlıklarının değişmesi gayet normal olabilir. Daha sakin olabilir, sosyal çevresi azalabilir. Ancak belirgin ve yeni başlayan bir kişilik veya davranış değişikliğini sadece yaşlılığa bağlamak sağlıklı değildir. Çünkü bunlar ciddi bir depresyonun, bilişsel sorunların, ilaç yan etkilerinin veya başka tıbbi problemlerin sonucu olabilir."
Ailelere Önerilen Yaklaşım
Uzman, yaşlı aile üyelerine karşı daha anlayışlı bir iletişim tarzı geliştirilmesini tavsiye etmektedir:
- Eleştirici ifadeler yerine ("Sen çok değiştin. Neden böyle oldun?") şefkatli sorular sormak
- "Son zamanlarda seni biraz daha içine kapanmış görüyorum. Seni üzen veya sıkan bir şeyler mi var?" gibi yaklaşımlar
- Davranış değişikliğinin, çocuğa söyleyemediği ciddi bir sorunun ilk işareti olabileceğini göz önünde bulundurmak
Dr. Şen, "Yaşlanmak kişiliğin tamamen değişmesi anlamına gelmez. Eğer değişiklik belirginse ve günlük yaşamı özellikle etkiliyorsa, bu dikkatli olmamız gereken bir durumdur" demiştir.
Unutkanlık Her Zaman Alzheimer Değildir
Uzman, yaşlılarda gözlenen unutkanlığın her zaman ciddi bir nörolojik hastalığa işaret etmediğini açıklamıştır:
- Bir isim unutmak
- Anahtarı nereye koyduğunu unutmak
- Takı veya paranın yerini unutmak
Bu türden unutkanlıklar hemen Alzheimer hastalığını göstermemektedir. Ancak, unutkanlık günlük yaşamı olumsuz etkilemeye başladığında, tekrarlayan sorular sorulduğunda veya yakın zamanda yaşanan olaylar belirgin şekilde unutulduğunda, bir sağlık profesyoneline danışılması gerekmektedir.
Erken Tanı ve Tedavinin Önemi
Dr. Şen, belirtilerin ciddi hale gelmesi durumunda uzman değerlendirmesinin hayati önem taşıdığını vurgulamıştır. Aileler, yaşlı bireylerindeki hareketli değişiklikleri gözlemlediğinde, eleştirmek yerine destekleyici bir tavır sergilemeleri ve gerektiğinde profesyonel yardım almalarını göz önünde bulundurmalıdırlar.
