Unutkanlık Her Zaman Alzheimer Anlamına Gelmiyor

Yaş ilerledikçe artan unutkanlık şikayetleri sık karşılaşılan bir durum olmakla beraber, bu bulguların tamamı Alzheimer hastalığından kaynaklanmaz. İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Daryuş Heydari'ye göre, günlük yaşamı etkileyen ve giderek artan unutkanlıklar önemli bir uyarı işareti olmakla birlikte, bu sorunun kökeninde farklı sebeplerin yatabilir.

Demans ve Alzheimer: Ayırım Gerekli

Demans, hafıza, düşünme, konuşma, yön bulma ve günlük yaşamda zaman içinde ortaya çıkan bozulmaların genel adıdır. Alzheimer hastalığı ise demansın en sık nedenidir. Beyindeki sinir hücrelerinin ve aralarındaki bağlantıların zaman içinde zarar görmesiyle ilerleyen Alzheimer'da, ilk dönemlerde özellikle yakın zamanda yaşanan olayları hatırlamakta güçlük çekilir. Hastalık ilerledikçe konuşma, yön bulma, karar verme ve günlük işleri yerine getirme gibi beceriler de etkilenir.

Unutkanlığın Ardında Tedavi Edilebilir Nedenler

Nöroloji Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Daryuş Heydari, unutkanlık şikayetlerinin değerlendirilmesinde altta yatan nedenin belirlenmesinin kritik öneme sahip olduğunu vurguluyor. Bilişsel sorunların tedavi edilebilir nedenlere bağlı olduğu durumlar vardır:

  • B12 vitamini eksikliği
  • Tiroit hastalıkları
  • Bazı ilaçların yan etkileri
  • Depresyon
  • Uyku bozuklukları
  • Metabolik hastalıklar

Bu nedenler hafıza ve düşünme becerilerinde bozulmalara yol açabilir. Unutkanlık yaşayan kişilerin kendi kendilerine teşhis koymak yerine tıbbi değerlendirmeden geçmeleri en doğru yaklaşımdır.

Alzheimer Tanısı Çok Aşamalı Bir Süreç

Alzheimer hastalığının tanısında tek bir test yeterli değildir. Tanı sürecinde şunlar kullanılır:

  • Kişinin şikayetleri, sağlık geçmişi ve günlük yaşamdaki değişikliklerin ayrıntılı değerlendirilmesi
  • Doktor muayenesi
  • Hafıza ve zihinsel becerileri değerlendiren testler
  • Kan tetkikleri
  • Beyin görüntülemeleri

Gerekli görülen hastalarda PET görüntüleme ile beyin omurilik sıvısı veya kan üzerinden yapılan özel testler de değerlendirmeye alınır. Son yıllarda Alzheimer hastalığında beyinde biriken beta-amiloid ve tau proteinlerini gösteren biyolojik testlerin tanı sürecindeki önemi giderek artmaktadır.

Tedavide Yeni Umutlar

Alzheimer hastalığını bugün için tamamen ortadan kaldıran kesin bir tedavi bulunmamakla birlikte, hastalığın belirtilerini kontrol etmeye yönelik ilaçlar ve hastalığın altında yatan biyolojik süreci hedefleyen yeni tedaviler kullanılmaktadır.

Lecanemab etken maddeli bir ilaç, beyinde biriken beta-amiloid proteinlerini hedeflemektedir. Alzheimer hastalığının erken dönemindeki, hafif bilişsel bozukluk veya hafif demans aşamasındaki uygun hastalarda hastalığın klinik ilerlemesini yavaşlatmak amacıyla kullanılmaktadır.

İlacın cilt altına uygulanan formunun 2025 yılında ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından onaylanması, Alzheimer tedavisindeki yeni gelişmeler arasında yer almaktadır. 2026 yılında ise bu formun evde uygulanmasını mümkün kılan yeni rejim için FDA onayı verilmiştir.

Yeni Tedavi Her Hastaya Uygun Değil

Dr. Öğr. Üyesi Daryuş Heydari, yeni tedavinin her Alzheimer hastasında kullanılamayacağını özellikle vurgulamaktadır. Tedavi öncesinde hastada Alzheimer ile ilişkili beta-amiloid birikiminin bulunması gereklidir. Bu nedenle tedavi planlaması çeşitli testler sonrasında doktor tarafından bireysel olarak belirlenmelidir.