Kök Hücre Nakli Çeşitli Hastalıklarda Uygulanabiliyor
Kök hücre nakli (KHN), lösemi, lenfoma, multipl miyelom, miyeloproliferatif hastalıklar ve miyelodisplastik sendrom tedavisinde uygulanabilen bir yöntemdir. Bunun yanı sıra nöroblastom, glioblastom, Ewing sarkomu, medulloblastom ve tedaviye dirençli kanserlerde de kullanılmaktadır.
Genetik ve hematolojik hastalıklar arasında talasemi, orak hücreli anemi ve aplastik anemi de kök hücre nakli ile tedavi edilebilmektedir. Ayrıca depo hastalıkları, immün yetersizlikler ve otoimmün hastalıklar da bu tedavi yönteminin uygulanma alanlarına dâhildir.
Dünyada yılda yaklaşık 90 bin kök hücre nakli işlemi gerçekleştirilmektedir.
Kanserde Nakil Öncesi Hazırlama Tedavisi
Kanser tedavisinde kök hücre naklinin temel amacı, kanser hücrelerinin tamamen ortadan kaldırılmasıdır. Bunun sağlanabilmesi için hastaya kök hücreler verilmeden önce kemoterapi, immüno-kemoterapi veya tüm vücut ışınlaması gibi hazırlama tedavileri uygulanmaktadır.
Ayrıca nakledilen kök hücrelerdeki lenfositlerin kanser hücrelerine karşı yok edici etkisinden de yararlanılmaktadır. Bağışıklık sistemi hastalıklarında ise bağışıklık sisteminin yeniden düzenlenmesi hedeflenır.
Donör Seçiminde HLA Uyumu Belirleyici
Hastaya kök hücre sağlayan kişiye "donör" veya "bağışçı" adı verilmektedir. Donörlere kök hücre bağışının tamamen gönüllü ve karşılık beklemeden yapıldığı konusunda bilgi verilmesi ve yazılı onamlarının alınması gerekmektedir.
18 yaşın altındaki donörlerde ebeveynlerinden onam alınması zorunludur. Akraba donörlerde genellikle 60 yaş üst sınır olarak belirlenirken, TÜRKÖK akraba dışı donörler için 50 yaş sınırı uygulanmaktadır. Ancak donörün yaşından daha çok sağlık durumu ve kemik iliği rezervi önem taşımaktadır.
HLA Tiplendirmesi İlk Basamak
Donör taramasının ilk aşamasında hasta ve donör için insan lökosit antijenlerinin (HLA) tiplendirmesi yapılmaktadır. HLA uyumu, naklin başarısı, graft versus host hastalığı (GVHH), graft yetersizliği ve mortalite açısından kritik rol oynamaktadır.
Aile içi taramada kardeş, anne, baba ve diğer akrabalardan başlanır. HLA-A, HLA-B ve HLA-DRB1 açısından 5/6 sınırına yakın uyum, 6/6 ise tam uyumlu kabul edilmektedir. Akraba taramalarında HLA uyumu yaklaşık yüzde 25 oranında bulunmaktadır.
Akraba Dışı Donör Taraması ve Uluslararası Veri Tabanları
Uyumlu akraba donör bulunamaması durumunda akraba dışı donör taraması gerçekleştirilir. Türkiye'de bu amaçla Kızılay bünyesindeki TÜRKÖK'e başvurulabilmektedir. Kök hücre nakli merkezleri, hastanın HLA verilerini TÜRKÖK veri tabanındaki donörlerle karşılaştırarak uygun adayları belirlemektedir.
Türkiye'de uygun donör bulunamaması halinde İstanbul'daki TRIS ve Ankara'daki TRAN aracılığıyla dünya çapında donör veri tabanlarında tarama yapılmaktadır. Akraba dışı donörlerde HLA-A, HLA-B, HLA-C, HLA-DRB1 ve HLA-DQ uyumu daha detaylı şekilde değerlendirilmektedir.
