Çocuklarda ruhsal sorunlar fark edilmeyen belirtilerle ilerleniyor

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, dünya genelinde 10-19 yaş arasındaki yaklaşık her yedi gençten biri ruhsal bir bozukluk yaşıyor. Ancak çocuklarda ruhsal sorunların belirtileri genellikle kolay fark edilemiyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü dolayısıyla bu konuya işaret etti.

Görünüş aldatabilir, içten sorun yaşanabilir

Dr. Kilit, çocukların dışarıdan mutlu ve sorunsuz görünmelerinin ruhsal açıdan iyi oldukları anlamına gelmediğini vurgulayarak önemli bir uyarıda bulundu. Uzman, "Çocuğun okula gitmesi, derslerinde başarılı olması ya da arkadaşlarıyla gülerek eğlenmesi, ruhsal açıdan iyi olduğunu tek başına göstermez" dedi.

Ailelerin çocuklarının davranışlarından çok bu davranışlarda ortaya çıkan değişikliklere dikkat etmesi gerektiğini belirten Dr. Kilit, "Çünkü bazen çocuğun kelimelerle anlatamadığı ruhsal sıkıntılar; öfkesinde, sessizliğinde, içine kapanmasında ya da bedensel yakınmalarında kendini gösterebilir" uyarısında bulundu.

Araştırma: Çocuklar ve ebeveynler çelişkili bildirimler yapıyor

JAMA Psychiatry dergisinde Kasım 2026'da yayımlanan bir araştırma, çocuklarda ruhsal sorunların ne kadar fark edilmediğini ortaya koydu. Araştırmada 9-17 yaş arasındaki 11 bin 868 çocuk ve ergenin kendi ruh sağlığına ilişkin bildirimleri ile ebeveynlerinin değerlendirmeleri karşılaştırıldı.

Bulgulara göre:

  • Depresyon, uyku sorunları, madde kullanımı, intihar düşünceleri ve kendine zarar verme davranışları gençler tarafından ebeveynlerine kıyasla daha sık bildirildi
  • Ebeveynler ise bazı kaygı ve davranış bozukluklarını çocuklardan daha sık bildirdi
  • Psikiyatrik tanı bildirilen durumların yüzde 65 ile yüzde 98'inde bildirimin yalnızca çocuk ya da yalnızca ebeveyn tarafından yapıldığı saptandı

Bu bulgular, çocukların kendi anlatımları ile aile gözlemlerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.

Davranış değişikliği en önemli erken işaret

Dr. Kilit, çocuklarda ruhsal sorunların en önemli erken işaretinin, daha önceki davranışlarından belirgin biçimde farklılaşma olduğunu söyledi. Dikkat edilmesi gereken davranış değişiklikleri şöyle:

  • Önceden neşeli ve hareketli olan bir çocuğun içine kapanması
  • Sakin bir çocuğun sürekli öfkeli ve tahammülsüz hale gelmesi
  • Sevdiği etkinliklerden uzaklaşması
  • Arkadaşlarıyla görüşmek istememesi

Depresyon çocuklarda farklı belirtiler gösterebilir

Uzman, çocuklarda depresyonun her zaman ağlama ve üzüntüyle ortaya çıkmayabileceğini vurguladı. "Özellikle ergenlerde huzursuzluk, sinirlilik, öfke patlamaları ve sürekli memnuniyetsizlik ön planda olabilir. Bu nedenle her davranış değişikliğini 'ergenlik dönemidir, geçer' düşüncesiyle açıklamak doğru değildir" dedi.

Ayrıca uyku, iştah ve bedensel yakınmalardaki değişiklikler de ruhsal sorunların işareti olabilir.

Sağlıklı iletişim temel çözüm

Ailelerin çocuklarının ruh sağlığını koruması için çocuklarla sağlıklı iletişim kurması ve davranış değişikliklerini göz ardı etmemesi gerekiyor. Dr. Kilit, çocuğun yaşadığı zorlukları anlamaya çalışmanın ve uygun zamanda profesyonel destek almanın önemine işaret etti.