Beyin Ödül Sisteminin Bozulması Bağımlılığa Yol Açıyor
Üsküdar Üniversitesi Pozitif Psikoloji Laboratuvarı tarafından düzenlenen "Mental İyi Oluş Söyleşileri"nde Prof. Dr. Tayfun Uzbay, bağımlılığın tanısı ve yönetimi hakkında kapsamlı açıklamalar yaptı. Üsküdar Üniversitesi Rektör Danışmanı ve Nöropsikofarmakoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi (NPFUAM) Müdürü olan Uzbay, "Hazdan Bağımlılığa - Beynin Ödül Sistemi" başlıklı söyleşide beynin ödül mekanizmasını ve bağımlılığın gelişimini detaylı olarak anlattı.
Prof. Dr. Uzbay, bağımlılığın değerlendirilmesinde beynin ödül sisteminin işleyişinin anlaşılmasının önemli olduğunu belirtti. Farklı bağımlılık türlerinin ortak mekanizmalar üzerinden çalıştığını ifade eden Uzbay, "Alışveriş bağımlılığında da oyun ve bahis bağımlılığında da ve eroin bağımlılığında da aynı beyin ödül sistemi harekete geçiyor" dedi.
Bağımlılık Ahlaki Değil Tıbbi Bir Sorundur
Prof. Dr. Uzbay, bağımlılığın ahlaki yargılarla ele alınmaması gerektiğini vurguladı. Bağımlılığı tanımlarken şu ifadeleri kullandı:
"Bağımlılık aslında bir beyin ödül sistem bozukluğu, o sistemin bozulması, gerektiği gibi çalışamaması şeklinde bizim karşımıza çıkıyor ve bir hastalık. Bir ahlak problemi değil. Bir iradeyle filan aşılabilecek bir iş değil."
Kişilerin bağımlılığa yatkınlıklarının farklılaşabildiğini dile getiren Prof. Dr. Uzbay, sorunun yalnızca uyarılarla önlenemeyeceğini, doğru bilgi ve farkındalığın önem taşıdığını vurguladı.
Gençlerin Korunması İçin Doğru Bilgi Gerekli
Beyinde hazla ilişkili dürtüler ile karar verme süreçleri arasındaki ilişkiyi anlatan Prof. Dr. Uzbay, gençlerin riskli davranışlara yönelmesinde gelişimsel özelliklerin de etkili olduğunu ifade etti.
Gençlere yalnızca bir davranışın zararlı olduğunu söylemenin yeterli olmadığını belirten Uzbay, "Doğru eğitim, doğru bilgi ve farkındalık oluşturmak; gençlerde neye mal olacağını genci ikna edecek şekilde anlatmak gerekiyor" diye konuştu.
Eğitimin kişinin karar verme becerilerini desteklediğine işaret eden Prof. Dr. Uzbay, bağımlılıkla mücadelede gençlerin doğru kaynaklarla buluşturulması gerektiğini söyledi.
Davranışsal Bağımlılıklar Hafife Alınmamalı
Prof. Dr. Uzbay, alışveriş bağımlılığı (oniomani) dahil oyun, kumar ve dijital kullanım alışkanlıklarının oluşturabileceği sorunların yeterince önemsenebileceğini belirtti. Ailelerin sigara kullanımını fark ettiklerinde gösterdikleri hassasiyeti, çocuklarının bilgisayar başında geçirdiği süreye ve yaptığı etkinliklere aynı ölçüde gösteremeyebildiğini anlatan Uzbay, davranışsal bağımlılıkların çoğu zaman gözden kaçırıldığını vurguladı.
Haz ve Mutluluk Karıştırılmamalı
Prof. Dr. Uzbay, haz ile mutluluğun birbirine karıştırıldığını ifade ederek, "Hepimizin zaafı var ama zaafları yönetmek gerekiyor. Neye tutkulu olduğunuz çok önemli" uyarısında bulundu.
Etkinlikte psikoloji, iletişim, felsefe, mühendislik, sosyoloji ve siyaset bilimleri gibi farklı alanlardan öğrenciler katılım gösterdi. Prof. Dr. Uzbay'ın "Hazdan Bağımlılığa" kitabı üzerinden değerlendirmeler yapıldı ve öğrencilerin soruları yanıtlandı.
