Korku erken tanıyı ertelettiriyor
Meme kanserinde erken tanının önemi giderek daha fazla bilinmesine rağmen, pek çok kadın rutin kontrollerini ve taramalarını erteleyebiliyor. Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi'nden Uzman Klinik Psikolog Jülide Unutmaz, bu durumun yalnızca ihmal ya da bilgi eksikliğiyle açıklanamayacağını belirtti.
Unutmaz, kişinin risk ve erken tanının öneminin farkında olmasına rağmen yoğun kaygı yaşayabileceğini vurguladı. "Ya kötü bir sonuç çıkarsa?", "Ya hayatım bir anda değişirse?", "Bununla nasıl baş ederim?" gibi düşünceler, kontrolün kendisini psikolojik açıdan tehdit edici hale getirebiliyor.
Erteleme davranışının psikolojik kaynakları
Sağlık kontrollerini ertelemenin günlük hayatın yoğunluğu veya sorumluluklar gibi farklı nedenleri olsa da, psikolojik faktörler de bu süreçte önemli bir rol oynuyor. Uzman Psikolog Unutmaz, özellikle şikayeti olmayan kişilerin kontrolü acil bir ihtiyaç olarak görmeyebileceğini belirtti.
Olumsuz sonuç alma korkusu eklendiğinde "Biraz daha bekleyeyim" düşüncesi devreye girebiliyor. Erteleme, çoğu zaman kişiyi kısa vadede rahatlatıyor. Randevu almadığında ya da sonucu öğrenmediğinde kaygı azalabiliyor. Ancak bu rahatlama, sorunun ortadan kalktığı anlamına gelmiyor; yalnızca yüzleşme anını ileriye taşıyor.
Kaçınma davranışı korkunun pekiştirilmesi
Korkunun her zaman kişiyi harekete geçirmediğini belirten Unutmaz, belli bir düzeyi aştığında kaçınma davranışına yol açabileceğini açıkladı. Kişi kanser tanısı alma korkusu yaşarken aslında yalnızca tanıdan değil, aynı anda tedavi süreci, ameliyat, ailesi, çocukları, işi ve geleceğiyle ilgili birçok düşünceden korku duyuyor.
Kaçınmanın korkuyu azaltmak yerine erteleme davranışını pekiştirebildiğine dikkat çeken Unutmaz, zihnin "Kontrole gitmedim ve rahatladım" bağlantısını öğrenebileceğini belirtti. Böylece bir sonraki kontrolü ertelemek daha kolay hale geliyor.
"Bilmeyince sorun yok" yanılgısı
"Bilmeyince sorun yok" düşüncesinin altında çoğu zaman "Bilmiyorsam şu anda bununla yüzleşmek zorunda değilim" duygusunun yattığını vurguladı. Sonucu öğrenmek, gerektiğinde tedaviye başlamayı ve hayatın bazı alanlarında değişiklik yapmayı gerektirebiliyor.
Kişi kendisini tüm bunlara hazır hissetmediğinde, bilgiden uzak durarak kaygısını kontrol etmeye çalışabiliyor. Bu davranış, sorunun çözümüne değil, yalnızca geçici rahatlama sağlıyor.
Kaygıyı yönetmek ve koruyucu davranışları tetiklemek
Belli bir düzeyde kaygının kişiyi koruyucu davranışlara yönletebildiğini belirten Psikolog Unutmaz, kaygının "Kontrol zamanım geldi, randevumu almalıyım" düşüncesiyle harekete geçmeyi sağlayabileceğini açıkladı. Ancak aşırı kaygı, kaçınma davranışına neden olabiliyor.
Uzman, kaygının kaynağını anlamak ve psikolojik desteğin alınması gerektiğinde uzman yardımına başvurmanın, bu sürecin daha kolay yönetilmesini sağlayabileceğini vurguladı.
