Cinsiyet, konuşma gecikmesi için mazerettir
Ülkemizde "erkek çocuklar geç konuşur" inanışı yaygın olsa da, bu düşüncenin çocuğun dil ve konuşma gelişiminde uygulanmak için bilimsel bir dayanağı yoktur. Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dil ve Konuşma Terapisi Bölümü Doçenti Seçil Aydın Oral, erkek çocuklarda konuşma gecikmesinin biraz daha sık görülmesi gerçeğinin, değerlendirmeyi ertelemenin bir nedeni olmadığını vurgulamaktadır.
Dr. Oral, açıklamalarında iki farklı bilimsel soruya dikkat çekerek, "Kimde geç konuşma riski daha yüksek ve geç konuşan çocuk ileride yetişir mi?" sorularının farklı yanıtlar verdiğini belirtmiştir. Cinsiyet faktörü birinci soruya rol oynamakla birlikte, çocuğun ileride yaşıtlarına yetişip yetişemeyeceğine karar vermede belirleyici değildir. Dolayısıyla erkek olmak, konuşma gecikmesini normalleştirmez.
İlk belirtiler erken müdahaleyi gerektiriyor
Yapılan izlem çalışmalarında, iki yaşında gözlenen dil güçlüklerinin önemli bir bölümünün okul öncesi yıllarda da sürdüğü ortaya konmuştur. Bu bulgular, "erkek çocuk nasıl olsa konuşur" diye beklemenin, gerekli değerlendirme ve tedavi sürecini önemli ölçüde geciktirebileceğini göstermektedir.
Dr. Oral, aşağıdaki durumları gözlemleyen ebeveynlerin mutlaka bir dil ve konuşma terapistine başvurması gerektiğini hatırlatmıştır:
- Bir yaşında çocuğun adına tepki vermemesi
- Bir buçuk yaşında hiç kelime kullanmaması
- Göz teması kurmamak
- Seslere ve çağrılara tepki vermemek
Aile öyküsü rahatlatıcı bir veri değildir
"Babası da geç konuşmuştu", "Kreşe başlayınca konuşur" ya da "Nasıl olsa bir gün dili açılır" gibi yaklaşımlar ebeveynleri rahatlatabilmektedir, fakat bu tür söylemler bilimsel kanıtlar tarafından desteklenmemektedir.
Aile öyküsündeki konuşma gecikmesi, oğlunda da benzer bir sorun yaşanacağının göstergesi olabilir. Bu nedenle aile tarihinde konuşma gecikmesi varsa, bu durum çocuğun risk altında olabileceğini gösterir. Yine kreşe başlama çocuğa konuşma ve oyun fırsatı sunsa da, mevcut bir dil sorununu kendiliğinden çözmez.
Geç konuşmanın tek sebebi dil bağı değildir
Ailelerin sıkça başvurdukları diğer bir açıklama da konuşma gecikmesinin nedeni olarak dil bağını göstermektedir. Oysa konuşma gecikmesinin nedenleri oldukça çeşitli olabilir ve her durumda profesyonel bir değerlendirme gereklidir.
Dr. Oral, okul çağına kadar beklemek için yapılan başka bir hatalı yaklaşımı da şöyle özetlemiştir: "Okul çağı, müdahale için çoğu zaman geç bir dönemdir." Erken tanı ve uygun tedavi, çocuğun dil gelişimi konusundaki başarı şansını önemli ölçüde arttırmaktadır.
